Ek staan al baie jare by skoue en boeredae langs voermengers. Die vraag wat ek die meeste hoor, is eenvoudig: “Wat maak ‘n vertikale menger anders, en is dit die moeite werd?” Kom ons gesels reguit daaroor.
Wat is ‘n vertikale voermenger?
‘n Vertikale voermenger is ‘n bak met een of twee regop awegare (skroewe) binne-in. Die awegaar lig die voer op teen die middel, en dit val dan terug teen die wande af. So rol die voer aanhoudend om en meng dit. Messe op die awegaar sny lang ruvoer, soos hooi en strooi, tot die regte lengte.
Die resultaat is ‘n totale gemengde rantsoen, of TMR. Elke hap wat die bees vat, lyk min of meer dieselfde. Dit is die hele punt.
Hoekom vertikaal?
- Hele bale gaan direk in. Rondebale en vierkantbale word in die bak self verwerk. Jy het nie ‘n aparte baalkerwer nodig nie.
- Minder sortering. Wanneer ruvoer reg gesny is, kan beeste nie net die lekker korrels uitsoek nie.
- Eenvoudige meganika. Minder bewegende dele as baie ander stelsels.
- Goed vir droë jare. As jy meer strooi en hooi voer, hanteer ‘n vertikale menger dit goed.
Een of twee awegare?
‘n Enkelawegaar werk goed vir kleiner ladings en kleiner kuddes. ‘n Tweelingawegaar meng groter ladings eweredig, en die twee awegare deel die werk. LEO se VT-reeks tweelingawegaar-mengers dek ‘n wye reeks groottes, en vir kleiner boerderye is daar die mini-mengers.
Die regte keuse hang af van jou grootste daaglikse lading, nie van wat die buurman het nie.
Die volgorde van laai maak saak
- Hooi en strooi eerste, sodat die messe kan werk.
- Dan konsentrate en minerale, in die middel van die lading.
- Kuilvoer en nat voer later.
- Vloeistowwe laaste.
Meng dan net lank genoeg na die laaste bestanddeel. Te lank meng maal die vesel te fyn. Dit is een van die algemeenste foute wat ek sien.
Messe en instandhouding
Stomp messe beteken langer mengtye, meer diesel en ‘n harder werkende ratkas. Kyk elke week na die messe, en elke dag as jy baie bale verwerk. Hou altyd ‘n volle stel spaarmesse op die rak.
Daaglikse kontrole:
- Ghries waar die handleiding sê.
- Kyk na die ratkas se olievlak en vir lekke.
- Kyk vir los boute.
- Maak voer uit die hoeke van die bak skoon.
Die skaal is jou beste vriend
‘n Menger sonder ‘n akkurate skaal is net ‘n groot emmer. Klein foute elke lading tel oor ‘n jaar op tot groot geld. Toets die skaal maandeliks met ‘n bekende gewig. Lees meer oor skaalstelsels en voerkoste.
Trekkerkrag
‘n Vol menger is swaar. Jou trekker moet dit veilig kan trek, rem en die kragaftakker (PTO) dryf, veral wanneer dit ‘n digte baal sny. Vra die handelaar wat die aanbevole kragreeks is vir jou rantsoen, nie net vir die maklikste werk nie.
Vrae wat ek op die skouvloer kry
Kan ek nette en tou in die menger los? Nooit. Haal dit altyd af.
Hoe lank moet ek meng? Dit hang af van jou rantsoen. Kyk na die voer en gebruik ‘n deeltjieskeier om te toets.
Is groter altyd beter? Nee. ‘n Bak wat te groot is vir jou ladings meng swakker.
Werk dit vir skape ook? Ja, solank die lading bo die minimum vir die menger is.
Hoe weet jy die menger doen sy werk?
- Die voerbak lyk dieselfde van die begin tot die einde.
- Beeste grawe nie vir graan nie en los nie hope lang stingels nie.
- Die deeltjieskeier se resultate bly week na week bestendig.
- Mengtye bly dieselfde vir dieselfde rantsoen.
As een van hierdie skuif, kyk eers na messe, laaivolgorde, ladinggrootte en die skaal. Nege uit tien keer lê die antwoord daar.
Vrae om die handelaar te vra
Vra wie die menger op jou plaas opstel en jou voerders oplei. Vra watter onderdele plaaslik op die rak is. Vra hoe vinnig hulle by jou kan wees as dit in die middel van die winter breek. ‘n Goeie handelaar sal nie omgee vir hierdie vrae nie.
Die kort weergawe
‘n Vertikale voermenger gee jou ‘n eweredige rantsoen, verwerk bale in die bak en hou beeste van sortering af. Kies die grootte volgens jou eie rantsoen, hou die messe skerp, laai in die regte volgorde en vertrou die skaal. Gesels met ‘n handelaar naby jou en bring jou rantsoen saam.
